g@lici@suroeste

Portada              Bibliografía A Guarda               Bibliografía Comarcal        Música

María Mariño         Xosé Mª Álvarez Blázquez                Xosé Carlos Gómez Alfaro

 

17 de maio. Día das Letras Galegas 2008

Xosé María Álvarez Blázquez

 

            Emilio Álvarez Giménez (1830-1911), que sería autor do considerado primeiro drama histórico en lingua galega María Castaño ou na revolta popular (1877), nacera en Puebla de Sanabria, establecéndose en Cataluña, e máis tarde en Pontevedra, como catedrático de Clásicos Latinos e Casteláns do Instituto da cidade, chegando a ocupar distintos cargos políticos e académicos. Emparentou, Emilio, coa familia pontevedresa dos Limeses. Casou, primeiro con Natalia Novoa Limeses, coa que tivo unha filla, Natalia. En segundas nupcias contrae matrimonio cunha curmá da primeira muller, Amalia Limeses Negreira, coa que ten nove fillos, entre eles Xerardo Álvarez Limeses, autor do poemario Entre dous séculos, considerado a transición entre a lírica decimonónica e a novecentista. Outro dos fillos foi o médico e xornalista Darío Álvarez Limeses, fusilado na alameda tudense polos feixistas o 30 de outubro de 1936, acusado de ser galeguistaDarío Álvarez Limeses casara coa cubana María Blázquez Ballester, de cuxo matrimonio naceron seis fillos, entre eles Darío, médico, pero tamén ensaísta e articulista; Emilio, poeta; Álvaro debuxante, e Xosé María (Tui, 4/2/1915- Vigo 2/3/1985) a quen este ano se dedica o Día das Letras Galegas por acordo plenario da Real Academia Galega reunida o 30 de xuño de 2007.

Xosé María Álvarez Blázquez

            Tudense, pero tamén vigués, pois a meirande parte da súa vida pasouna en Vigo, cidade á que a familia se desprazou, en 1941, tralo asasinato de seu pai, Xosé María Álvarez Blázquez viu a luz o 4 de febreiro de 1915. Desde moi novo vencellouse ás mocidades galeguistas.

            En Vigo, desenvolveu o seu labor cultural e profesional. Foi cronista oficial da cidade, quen lle dedicou a rúa que sobe ao monte do Castro, onde se pode ver un monumento deseñado por el mesmo e Lino Cao.

            Como poeta o seu primeiro poemario, con composicións dedicadas a cidade natal, foi “Abril” (1932). Novelista e dramaturgo, Xosé Mª Álvarez Blázquez presentouse ao premio Nadal coa obra “En el pueblo hay caras nuevas” (1944), sendo un dos finalistas. O galeguista Álvarez Blázquez foi tamén un apaixoado da arqueoloxía na especialidade da Prehistoria, escavando nos castros de Cabeza de Francos e da Guía, en Tui, cidade onde colaborou na montaxe do primeiro Museo que o grupo “Ultreya” creou no Instituto de Segunda Ensinanza de San Domingos, nos anos da II República, segundo escribe Rafael Sánchez Bargiela, quen lembra do homenaxeado que chegou a ser comisario local de excavacións arqueolóxicas e vocal do Padroado de Castrelos. As Gándaras de Budiño, A Guarda e Áncora (Portugal), por citar algunhas localidades, coñeceron o seu labor como arqueólogo.

            O próximo homenaxeado das Letras Galega, exerceu como mestre ao tempo que estudaba, segundo conta o cronista oficial de Vigo, Lalo Vázquez Gil, Filosofía e Letras. E Rafael Sánchez Bargiela lembra que exerceu como mestre en prácticas en Tui, e máis tarde, xa con destino, na escola das Olivas.

            Militante galeguista na II República, non abandonou as súas ideas co franquismo. Co Alzamento Nacional, Xosé María foi desterrado á Meseta, ata que puido reincorporarse á súa cátedra.

            A Real Academia Galega menciona, entre outros títulos deste egrexio poeta, “Poemas de ti e de min” (1949), tributo ao populismo, imaxinismo e neotrabadorismo; “Roseira do teu mencer” (1950), que constitúe, segundo a R.A.G., un libro profundamente conmovedor, pois ninguén cantou na nosa lingua a emoción da paternidade, e “Canle segreda” (1976) libro grave, sabio e profundo do que Méndez Ferrín dixo que se fose publicado no tempo en que foi escrito sería o sinal dun cambio de rumbo da poesía galega. Os tres libros mencionados foron os únicos poemarios publicados en vida do homenaxeado.

            En 1950, Xosé Mª Álvarez Blázquez, con Luis Viñas Cortegoso, inspector de ensino primario formado na Institución Libre de Ensinanza, funda a Editorial Monterrey, que toma o nome do castelo onde estivo a primeira imprenta de tipos móbiles de Galicia e onde, en 1941 foi estampado o “Missale Auriense”, o primeiro libro editado en Galicia. Neste proxecto editorial insírese a Nova Narrativa Galega. Naquela editorial bilingüe, recorda Manuel Bragado, editáronse libros como “Teatro venatorio y coquinario gallego” (1958), de José Mª Castroviejo e Álvaro Cunqueiro, e a colección “Beatus Jacobus”.

            Nesta editorial, que se refundaría no ano 1967 co co nome de Castrelos, Xosé Mª Álvarez Blázquez deu entrada a outras coleccións en lingua galega, como “Leixado do vento”, polos anos cincuenta, con dez títulos, entre eles “Roseira do teu mencer” (1950), poemario dedicado a súa filla ‘Colorín’, e “Cancioeiro de Monfero, Século XIII” (1953), presentado este como anónimo, pero que foi escrito polo editor; “Romance do pescador peleriño” (1954), “Poesías galegas. Égloga de Belmiro e Benigno A Alborada” (1951), de Nicomedes Pastor Díaz con ilustracións de X. Sesto; “Entremés famoso sobre a pesca do Río Miño” (1953) e “Cantiga nova que se chama Riveira” (1957), reedición do segundo poemario de Cunqueiro. En 1953 comeza a segunda das coleccións “Frol e froito” iniciada cun libro de Ben-Cho-Shey: “Andrómenas. Contos para o pobo”. Pretendía con esta editorial abrir o camiño aos novos valores literarios, recuperar textos clásicos e divulgar a literatura galega.

            Segue a dicir Manuel Bragado que Álvarez Blázquez anticipou o nacemento da que se chamaría “Nova Narrativa Galega” coa publicación dos dous primeiros libros de Gonzalo R. Mourullo: “Nasce un árbore” (1954) e “Memorias de Tains” (1956).

            Na Editorial “Monterrey”, cuxo logotipo foi inspirado nun debuxo de Urbano Lugrís, publicouse en 1960 o calendario histórico de Vigo “La ciudad y los días”.

O labor de editor foi cualificado por Manuel Bragado como o máis destacado de todos os eidos nos que desenvolveu a súa monumental actividade cultural nuns anos de enorme precariedade.

            O 28 de novembro de 1964 ingresa, como membro numerario, na Academia Galega para cubrir a cadeira que deixara Aquilino Iglesia Alvariño. O seu discurso de ingreso levaba por título”Cantares e romances vellos prosificados” e era a súa aspiración lelo no Pazo de Castrelos Quiñones de León, de Vigo, pero non puido facelo porque deixou de ser alcalde da cidade Fontán González, persoa que tiña un especial interese en que este acontecemento tivese como escenario Castrelos. O discurso de ingreso leuno Álvarez Blázquez na sede da RAG da Coruña, pero puxo como condición que fose en sábado “para poder regresar o domingo sen perder xornada de traballo”. Respondeu daquela ao discurso Fermín Bouza Brey.

            Aquela ilusión de entón cumpriuse en parte o 26 de xaneiro de 2008, porque o fillo do homenaxeado, Xosé María Álvarez Cáccamo, lía partes do discurso que o seu pai non puido ler no ano 1962, pero, por cuestións técnicas e protocolarias, non foi en Castrelos senón no Auditorio da nova Alcadía de Vigo, e respondeulle Fermín Bouza Álvarez, fillo de Fermín Bouza Brey.

            Ademais de ter sido cofundador da Editorial Galaxia, entre 1963 e 1980 traballa en Edicións Castrelos, na que se publica a colección “O Moucho” que se abría co que Camilo Franco cualificou como o best-seller galego: “O Catecismo do labrego”, de Valentín Lamas Carvajal. “O Moucho” tiña un carácter popular con libros, engade Camilo Franco, ‘que eran do pobo e para o pobo’. Nesta colección popularízanse as obras de Rosalía de Castro e Curros Enríquez.

            En 1973, Xosé María Álvarez Blázquez vai ser o pregoeiro das Festas de San Telmo, cun discurso en verso e non exento de humor.

            Rematamos co desexo de seu fillo Alfonso Álvarez Caccamo que considera necesario recuperar a obra dispersa porque o seu pai “publicou moito en separatas, estudos, ensaios, textos, cousas que quedaron dispersas pero que dan idea dos intereses literarios e culturais que tiña”.

 

Bibliografía

“El Día das Letras Galegas se dedicará en 2008 a Xosé M. Álvarez Blázquez”. Axencia EFE. Santiago. Faro de Vigo 1 xullo 2007

“O Día das Letras Galegas estará dedicado a Álvarez Blázquez”. Camilo Franco. La Voz de Galicia, 1 xullo 2007

“Todos os Álvarez”. Xosé Luis Méndez Ferrín, Faro de Vigo. 14 xullo 2007

 “Álvarez Blázquez, editor de Monterrei”, por Manuel Bragado. Faro de Vigo, 27 xaneiro 2008.

“O soño de Álvarez Blázquez cúmprese na Alcaldía de Vigo”. B.R. Sotelino. Voz de Galicia, 27 xaneiro 2008

“Xosé María Álvarez Blázquez pregoeiro de San Telmo”, por Rafael Sánchez Bargiela, Faro de Vigo 29 marzo 2008